Tenkit Kitap, üretken yapay zekâ (YZ) araçlarının akademik yazımdaki yerini şeffaflık, sorumluluk ve bilimsel dürüstlük ilkeleri çerçevesinde değerlendirir. Yapay zekâ kullanımı yasak değildir; ancak her kullanımın beyan edilmesi zorunludur.
1. Temel ilkeler
- Yazarlık insana aittir. Yapay zekâ araçları yazar, editör ya da katkı sunan olarak gösterilemez.
- Sorumluluk yazardadır. YZ yardımıyla üretilen ya da düzenlenen her içeriğin doğruluğu, özgünlüğü ve kaynak gösterimi yazarın sorumluluğundadır.
- Şeffaflık esastır. Kullanılan araç, kullanım amacı ve kullanım oranı açıkça beyan edilir.
2. Beyan edilmesi gerekenler
Yazar ve editör adayları, kitap önerisi formunda ve tam metinle birlikte sunacakları Yapay Zekâ Kullanım Beyanı’nda aşağıdaki bilgileri vermelidir:
| Bilgi | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Hangi YZ | Aracın adı, sürümü/modeli ve kullanım tarihi | ChatGPT (GPT-4o), Ekim 2026; DeepL Write |
| Ne amaçla | Kullanım amacı ve hangi aşamada kullanıldığı | Dil ve üslup düzeltmesi; çeviri taslağının kontrolü |
| Hangi oranda | YZ’nin etkilediği metnin tahminî oranı ve ilgili bölümler | Yaklaşık %5; Giriş ve 3. Bölüm |
| Nasıl doğrulandı | Çıktıların yazar tarafından nasıl kontrol edildiği | Tüm öneriler tek tek incelenip kabul/ret edildi |
Kullanım oranı şu aralıklardan biriyle bildirilir: %1’den az · %1–10 · %10–25 · %25–50 · %50’den fazla.
3. Kabul edilebilir kullanımlar
- Dil, yazım, noktalama ve üslup düzeltmesi
- Çeviri desteği (çevirinin yazar tarafından denetlenmesi koşuluyla)
- Kaynak bulmaya yardımcı ön tarama (bulunan her kaynağın yazar tarafından doğrulanması koşuluyla)
- Özetleme, başlık ya da anahtar kelime önerisi
- Biçimlendirme ve kaynakça düzenleme
4. Kabul edilmeyen kullanımlar
- Eserin özgün argümanının, çözümlemesinin ya da yorumunun YZ tarafından üretilmesi
- Var olmayan, doğrulanmamış ya da uydurma kaynak, alıntı veya veri kullanılması
- YZ ile üretilmiş metnin beyan edilmeden yazarın kendi metni gibi sunulması
- Telif hakkı korunan metinlerin YZ aracılığıyla yeniden yazılarak (parafraz) özgünmüş gibi sunulması
- YZ ile üretilen görsellerin beyan edilmeden kullanılması
Metnin %25’inden fazlasını etkileyen kullanımlar Yayın Kurulu tarafından ayrıca değerlendirilir; yazardan ek açıklama istenebilir.
5. Kitapta beyan
Yapay zekâ kullanımı bulunan eserlerde beyan, kitabın künye sayfasında ya da önsözünde ve web sitemizdeki kitap sayfasında “Yapay Zekâ Kullanım Beyanı” başlığıyla yayımlanır. Örnek beyan:
Bu çalışmanın 2. ve 4. bölümlerinin dil düzeltmesinde DeepL Write (Ekim 2026) kullanılmıştır. Kullanım, metnin yaklaşık %5’ini etkilemiştir. Tüm öneriler yazar tarafından denetlenmiş olup eserin içeriğinden yazar sorumludur. İçerik üretiminde yapay zekâ kullanılmamıştır.
6. Hakemler ve editörler için
- Değerlendirmeye gönderilen metinler, gizlilik gereği hiçbir YZ aracına yüklenemez.
- Hakem raporları YZ tarafından yazdırılamaz; dil düzeltmesi amacıyla sınırlı kullanım editöre bildirilir.
- Editoryal kararlar YZ araçlarına bırakılamaz.
7. Denetim ve yaptırım
Yayınevi, gönderilen metinleri YZ tespit araçlarıyla inceleyebilir; bu araçların sonuçları tek başına karar gerekçesi sayılmaz, editör değerlendirmesiyle birlikte ele alınır. Beyan edilmemiş ya da politikaya aykırı kullanım tespit edildiğinde eser değerlendirme dışı bırakılabilir; yayımlanmış eserlerde düzeltme veya geri çekme uygulanabilir.
Bu politika, alandaki gelişmeler ve COPE ile ulusal düzenlemeler doğrultusunda düzenli olarak güncellenir.
Son güncelleme: 22 Ekim 2026